श्री गणेशाय नमः ।। श्री सरश्वत्यै नमः ।। श्री स्वस्थानी परमेश्वर्यै नमः ।।
ॐ यं व्रम्हावरूणेन्द्ररुद्रमरुतस्तुन्वन्ति दिव्यै स्तवै–
र्वेदै साङ्गपदक्रमोपनिषदैर्गायन्ति यं सामगाः ।
ध्यानावस्थिततद्गतेन मनसा पश्यन्ति यं योगिनो
यस्यान्तं न विदुः सुरासुरगणा देवाय तस्मै नम : ।।१।।
श्रीमच्चन्दनचर्चितोज्वलवपुः शुक्लाम्बरा मल्लिका–
मालालंकृतकुण्डला प्रविलसन्मुक्तवलीशोभिता ।
सर्वज्ञाननिदानपुस्तकधरा रुद्राक्षमालाकरा
वाग्देवी वनदाम्बुजे वसतु मे त्रैलोक्यमाता चिरम् ।।२।।
मूकं करोति वाचालं पंगुं लंघयते गिरिम् ।
यत्कृपातमहं वन्दे परमानन्दमाधवम् ।।३।।
नमो भगवते तस्मै व्यासायमिततेजसे ।
यस्यप्रसादाद् वक्ष्यामि नारायणकथामिमाम् ।।४।।
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ।।५।।
साष्टाङ्ग नमनं कृत्वा स्वस्थानीं परमेश्वरीम् ।
कथां सुधोपमां देव्याः श्रुत्वाऽऽभीष्टफलं लभेत् ।।
ॐ श्री स्वस्थानी परमेश्वर्यै नमो नमः।।
ॐ अष्टासु च दलेष्वेषु मातृकाष्टस्थितास्तथा ।
खड्गं त्रिशूलं चोध्र्वञ्च वामे च वरमुत्पलम् ।।
चतुर्भुजा त्रिनेत्रा च सर्वालङ्कारभूषिता ।
सुवर्णवद्विकासाभा स्वस्थानी परमेश्वरी ।।
ॐ श्री स्वस्थानी परमेश्वर्यै नमो नमः।।
अष्टाविंंशोऽध्याय: श्री स्वस्थानीव्रतवर्णन
श्री गणेशाय नम : श्री स्वस्थानी परमेश्वर्यै नमो नम :
कुमारजी आज्ञा गर्नुहुन्छ । हे ! अगस्त्य मुनि !
तहाँ उप्रान्त कपिल ब्राम्हाणहरुले त्यो भोज्य पदार्थ लिई लडिरहेकी चन्द्रावती भएका ठाउँमा पुगेर — “हे पापिनी ! तँ साँच्चिनै पापिनी रहिछस् । तैंले गर्दा हामीलाई भारी शर्मिन्दा हुनुपर्याे” भनी राजभण्डार नै रित्तिन गएको समेत कुरा बताई त्यो खाने कुरा चन्द्रावतीका सामु राखिदिए । चन्द्रावती पनि भोकले अत्तालिई रहेको हुनाले त्यो खाने कुरा पाउनासाथ खानलाई ठीक परिन् । यो देखी ती ब्राम्हाणहरुले — “हे पापिनी ! यस्ता भारी विपद्मा पुगिसक्ता पनि धर्मको अपमान भएको तँलाई थाहा रहेनछ, मुख धोएर त खा ! तेरो यस्तो गति देखेर तँमाथि हाम्रो करुणा उठ्यो । अब तँलाई केही उपदेश दिएर जाने भयौ, ध्यान दिएर सुन् । निरञ्जन, निराकार श्री स्वस्थानी परमेश्वरीको निष्ठापूर्वक व्रत, उपासना र पूजा गरेमा सो व्रतका प्रभावले तेरो उद्धार हुनसक्ला, जुन व्रत गर्नाले ब्रम्हहत्या जस्ता घोर पाप पनि नाश हुन्छन्”। यति उपदेश गरी ती ब्राम्हाणहरु त्यहाँबाट हिडे ।
त्यसपछि चन्द्रावती पनि बडो कष्टले घस्रँदै मुख धुन भनी शाली नदीमा पुगिन् तर उनी पुग्दा नपुग्दै नदीको पानी सबै सुक्यो । यो देखेर नाना तरहका विलाप गर्दै र रुँदै अघिकै ठाउँमा फर्किएर आईन् र त्यो खाने कुरा हातमा लिई खान खोज्दा खरानी भयो । खरानी नै भए पनि खाउँ भन्दा ठूलो हावा चली उडाई लग्यो । त्यसपछि ती चन्द्रावती रुख ढलेझैं भूइँमा पछारिई मूर्छा परिन् । उनी मूर्छापरिसकेपछि नदीमा फेरि पानी भरियो र फे्ि उनी नदी किनारमा पछारिइन् अनि शाली नदी पहिले झैं बग्न थालिन् । चन्द्रावती भने मूर्छा अवस्थामा नै पाँच वर्षसम्म नदीका किनारामा लडिरहिन् । एक दिन उनलाई अकस्मात् चेष्टा हुन गयो र ‘अहो ! मबाट कति ठूलो अपराध हुन गएछ’ भनी मनमा नाना विषाद गरी पश्चात्तापपूर्वक रुन लागिन् । दुःख र कष्टले अनेक यातना सहन गरेकी चन्द्रावतीका पाप काटिँदै गएका थिए ।
उनका भाग्यले श्री स्वस्थानी परमेश्वरीको व्रत गर्न भनी स्वर्गबाट अप्सराहरु त्यहाँ आए । त्यो दिन पौषशुक्ल चर्तुशी थियो र ती अप्सराहरुले आफ्ना हात गोडाका नङ काटी शुद्ध भए । भोलिपल्ट पूर्णिमाको दिन शाली नदीका जलमा स्नान गरी, सुर्यलाई अध्र्य दिई, बालुवाको शिवलिङ्ग बनाएर श्री महादेवको पूजा गर्न लागे । यो देखी अप्सराहरुका सामु गएर चन्द्रावतीले सोधिन् —“तपाईहरु देवता वा मनुष्य को हुनुहन्छ ? यहाँ के का निम्ति आउनु भएको हो ? मेरो यो अवस्थाले गर्दा आफ्नो पाप भोगीरहेकी छु , मेरो उद्धार गरिदिनुहोस् । अप्सराहरुले यी कुरा सुनी “आफूहरु इन्द्रका अप्सरा भएका र पवित्र पर्व पौषशुक्ल पूर्णिमादेखि श्री स्वस्थानी परमेश्वरीको व्रतको महिमा र श्री महादेवको पूजा गर्न शाली नदीमा आएर स्नान, सूर्यलाई अध्र्य गरी व्रतको आरम्भ गरेको यथार्थ कुरा बताए ।”
तिम्रो अवस्था बुझेर हामीमा करुणा भयो, तिमी पनि यो व्रत गर जसबाट तिम्रो उद्धार होला ” भन्ने उपदेश र दयाले भरिएका अप्सराहरुका वचन सुनेर चन्द्रावतीका मनमा आफूद्वारा गरिएको श्री स्वस्थानी परमेश्वरीको अनादरलाई सम्झना भयो । डोलेहरुले श्रद्धापूर्वक ल्याएर दिएको प्रसादलाई गोडाले कुल्चिएर अपमान गरेका पापले नै आज आफूले असह्य कष्ट भोग्दै गरेको कुरा चन्द्रावतीलाई छर्लङ्ग भयो । कपिल ब्राम्हाण र यी अप्सराहरुले समेत दिएका उपदेश नै मेरो उद्धारका कारण रहेछन् । श्री स्वस्थानी परमेश्वरीको महिमा ठूलो रहेछ, म आफ्ना अहंकारले नाशिन लागेकी रहिछु , तर अब म पनि यो व्रत अवश्य गर्नेछु ,” भन्ने निश्चय गरी चन्द्रावतीले अप्सराहरुसित सोधिन्—हे अप्सराहरु हो ! श्री स्वस्थानी परमेश्वरीको सम्पूर्ण व्रत विधि बताइदिए मेरो कल्याण हुने थियो ।” त्यसपछि अप्सराहरुले पनि व्रतका सम्पूर्ण विधि उपचार बताए अनि भने —“ हेर, यिनै परमेश्वरीको व्रतको प्रभावले तिम्रा समस्त पाप नाश होलान् , इच्छासिद्धी होला ” । यति उपदेश गरी नित्य स्नान र पूजामा आउने अप्सराहरु पहिलो दिनको पूजा सकी स्वर्गमा गए ।
चन्द्रावतीले पनि त्यसै वेलामा शालीनदीमा गएर स्नान गरिन् र अप्सराहरुका वचन अनुसार एकचित्त र एकभक्त रही, बालुवाको शिवलिङ्ग स्थापना गरी मानसिक उपचारद्वारा पूजा प्रारम्भ गरिन् । सधैं नै मध्यान्हकालमा श्री महादेवको पूजा र श्री स्वस्थानी परमेश्वरीको ध्यानले चन्द्रावतीका कुष्ठ रोग हट्दै गएर दिव्य देह हुन लाग्यो । जब माघशुक्ल पूर्णिमाको दिन आईपुग्यो, व्रत थालेको पनि एक महिना पूरा भएकोले सम्पूर्ण सामाग्रीका साथ अप्सराहरु पनि श्री स्वस्थानी परमेश्वरकिो पूजा उद्यापन शाङ्गेका निम्ति फेरि त्यहीँ शाली नदीका तीरमा आउँदा भए । तिनलाई चन्द्रावतीले देखी अप्सराहरुका छेउमा गई भन्न लागिन् —“ हे दयाका खानी अप्सराहरु हो ! तपाईहरुका उपदेश अनुसार मैले पनि पौषशुक्ल पूर्णिमाका दिनदेखि नित्य स्नान गरेर एक भक्त रही मध्यान्हकालमा श्री महादेवको मानसिक पूजा गर्ने गरें । आज एक महिना पूर्ण भयो, अब श्री स्वस्थानी परमेश्वरीको व्रत उद्यापन शाङ्गेका निम्ति मेरा साथमा कुनै पनि सामग्री छैन, मैले कसो गरे राम्रो होला, उपदेश पाउँ” ।
चन्द्रावतीका यी भक्ति र प्रेमले भरिएका वाणी सुनेर अप्सराहरुले भने —“हे पापिनी ! नदीबाट बालुवा ल्याऊ र त्यसैको सामग्री तयार पार र भक्तीपूर्वक हामीहरुका साथमा बसी पूजा गर ।” यी कुरा सुनी चन्द्रावतीले अप्सराहरुका उपदेश अनुसार बालुवा को सामग्री तयार पारिन् । श्री स्वस्थानी परमेश्वरीका कृपाले ती बालुवाका सम्पूर्ण सामग्री सिद्ध भए । यस्तो देखेर चन्द्रावतीले मनमा ठूलो आनन्द मानी “धन्य हौ श्री स्वस्थानी परमेश्वरी !” भनी मन–मनले ढोगिन् र अप्सराहरुलाई भए भरको वृत्तान्त सुनाइन् । यी कुरा सुनेका अप्सराहरुले चन्द्रावतीको देह पनि अति दिव्य भएको देख्न पाउँदा हर्षित हुँदै — “हे सुन्दरी ! हामीले तिमीलाई कतिपल्ट पापिनी भनेर बोलायौं, क्षमा गर । अबदेखि तिमीलाई हामी पुण्यवती भन्ने छौं । आऊ, अब हामीसँगमा बसी श्री स्वस्थानी परमेश्वरीको पूजा गरौं ” भनी चन्द्रावतीलाई पनि साथैमा राखी अप्सराहरुले पूजा गराए ।
पूजा गरिसकेपछि चन्द्रावतीले हातमा अध्र्यपात्र लिई प्रार्थनासंगै अध्र्य दिन लागिन् —“हे ईश्वरी ! हजुरका महिमालाई बुझ्न नसकी अघि मैले अहङ्कारपूर्वक हजूरको निन्दा गरेंछु , त्यो अपराधलाई क्षमा होस् । हे लोकेश्वरी ! सम्पूर्ण प्राणीका हृदयमा बसी पाप–पुण्यका साक्षी भएर रहनु भएकी हजुरमा कोटी–कोटी नमस्कार ! हे परमेश्वरी ! सृष्टिकर्ता ब्रम्हा, पालनकर्ता विष्णु र संहारकर्ता रुद्र, तीन मूर्तिले एकै मूर्तिमा रहनु भएकी परमात्मा स्वरुपिणी हजूरमा कोटी–कोटी नमस्कार ! हे भगवती ! पृथ्वी, जल, तेज, वायु र आकाशमा व्याप्त पञ्चतत्व, गुणादि तत्व, आदि मध्य रअन्त्य देवादिदेव यस्ती त्रैलाक्य मातामा कोटी–कोटी नमस्कार ! हे परमेश्वरी ! हजूरका महिमाको वर्णन गर्न हजार जिभ्रा भएका शेषनागले र चर्तुमुखी ब्रम्हाले पनि नसकेको म अनाथले कसरी सकुँली ? मैले जानी नजानी गरेका पूजाबाट सन्तुष्ट भई दु्ःखका भुँवरीबाट पार लगाई बक्सियोस् ” ।
यसरी अध्र्य सँगसँगै चन्द्रावतीले प्रार्थना पनि गर्नसकिन् । त्यसपछि अप्सराहरुले आफूले चढाउका प्रसाद झिकी —“हे पुण्यवती ! अब हामी जान्छौ” भनी चन्द्रावतीसित विदा भई स्वर्गमा गए । अप्सराहरु गएपछि चन्द्रावतीले पनि शाली नदीका तीरमा एउटा खरको सानो छाप्राभित्र श्री स्वस्थानी परमेश्वरीलाई हृदयमा राखी रातभरी जागा भै रहिन् । अर्का दिन उज्यालो भएपछि शाली नदीमा गएर स्नान गरिन् र ईश्वरीलाई चढाएका अष्टोत्तर शय मध्ये सबै थोक आठ–आठ वटा हातमा लिइन् र —“हे परमेश्वरी ! मेरा यहाँ कोही पनि छैनन्, मेरा स्वामी नवराजसित चाँडै भेट गराई दिइबक्सियोस् ”भनी दुवै हातले श्रद्धापूर्वक शाली नदीमा बगाई अरु प्रसाद चन्द्रावती आफैले ग्रहण गरिन् ।
हे अगस्त्य मुनि ! श्री स्वस्थानी परमेश्वरीका व्रतका प्रभावले चन्द्रावतीका समस्त विकार, पाप आदि नास भई अघिभन्दा पनि बढी दिव्य शरीर भयो र परम आनन्दमा प्राप्त भइन् र बारम्बार श्री स्वस्थानी परमेश्वरीलाई सम्झी प्रणाम गर्दी भइन् ।”
आगौं कथा अर्को अध्यायमा सुनाउँला ।
इति श्री स्कन्द पुराणे
केदारखण्डे माघ महात्म्ये
कुमार अगस्त्य संवादे
श्री स्वस्थानी परमेश्वरी व्रतकथायां
श्री स्वस्थानी व्रत वर्णनं नामं अष्टविंशोऽध्याय ः ।। २८ ।।
श्री स्वस्थानी परमेश्वरीकी जय ! जय !! जय !!!
ॐ उपनयतु मंगलं वः सकलजगन्मङ्गलालय
श्रीमान् दिनकर–किरण निबोधित–नव–
नलिनदलनिभेक्षणः श्रीकृष्णः ।।
काले वर्षन्तु पर्जन्यः पृथिवी शस्यशालिनी ।
देशोऽयं क्षोभरहितो व्राम्हणाः सन्तु निर्भयाः ।।
अपुत्राः पुत्रिणः सन्तु पुत्रिणः सन्तु पौत्रिणः ।
निर्धनाः सधनाः सन्तु जीवन्तु शरदां शतम् ।।
तत्रैव गंगा यमुना च तत्र
गोदावरी सिन्धु सरस्वती च ।
तीर्थानि सर्वाणि वसन्ति तत्र
यत्राच्युतोदारकथाप्रसंग ।।
या कुन्देन्तुषारहारधवला या शुभ्रवस्त्रावृता
या विणावरदण्डमण्डितकरा या श्वेतपद्यासना ।
या व्रम्हाऽच्युतशंकरप्रभृतिभिर्देवैः सदा वन्दिता
सा मां पातु सरस्वती भगवती निःशेषजाड्यापहा ।।
कायेन वाचा मनसेन्द्रियैर्वा
बुध्यात्मनावाऽऽनुसृतेः स्वभावात् ।
करोमि यद्यत् सकलं परस्मै
नारायणायेति समर्पये तत् ।।
अनन्य चेतसा भक्त्या श्रुतं यच्च कथामृतम् ।
समर्पयामि तत्सर्वं स्वस्थानीं परमेश्वरीम् ।।
ॐ श्री स्वस्थानी परमेश्वर्यै नमो नमः।।
ॐ अष्टासु च दलेष्वेषु मातृकाष्टस्थितास्तथा ।
खड्गं त्रिशूलं चोध्र्वञ्च वामे च वरमुत्पलम् ।।
भतुर्भुजा त्रिनेत्रा च सर्वालङ्कारभूषिता ।
सुवर्णवद्विकासाभा स्वस्थानी परमेश्वरी ।।
ॐ श्री स्वस्थानी परमेश्वर्यै नमो नमः।।
No comments:
Post a Comment